Bản để inGửi đến bạn bè

Tham luận của Sao Mai trong hội thảo Cơ Hội Việc Làm Của Người Khiếm Thị Với CNTT Việt Nam
Đà Nẵng
Ngày 09/09/2008
Do Hội Người Mù Việt Nam tổ chức

Đặng Hoài Phúc/Giám Đốc
Trung Tâm Tin Học Vì Người Mù Sao Mai
4/12B Văn Chung, P.13, Q.Tân Bình, TPHCM
ĐT: +84 8 8495069 - Fax: +84 8 2938300
Trang web: www.saomaicenter.org

1. Giới thiệu
Như quý vị đã biết, CNTT ngày nay đã và đang được phát triển rất rộng rãi trên toàn thế giới trong hầu hết mọi lãnh vực và nó đã khẳng định là một trong những công cụ đắc lực nhất. Không ngoài sự phát triển trên, CNTT cũng chính là một công cụ, có thể xem là hiệu quả và tốt nhất hiện nay cho người khiếm thị. Với sự trợ giúp của CNTT, người khiếm thị đã và đang dần dần thu hẹp khoảng cách về trình độ giáo dục và cơ hội làm việc so với cộng đồng chung. Đôi mắt là một bộ phận vô cùng quan trọng của con người, nó giúp chúng ta ghi nhận các thông tin/vật thể bên ngoài và bộ phận quan trọng nhất vẫn là khối óc. Mà những người khiếm thị thì khả năng tư duy, sự làm việc của khối óc thì hoàn toàn được phát triển bình thường. Vì thế, đã có những bạn khiếm thị cho rằng, công nghệ kỹ thuật nói chung CNTT nói riêng đã trở thành một cặp mắt thứ hai giúp họ thực hiện một phần các chức năng cơ bản của đôi mắt thật. Tôi đề cặp đến điều đó vì tôi muốn khẳng định với sự trợ giúp của công nghệ thì người khiếm thị đã được đem lại rất nhiều cơ hội nhằm phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội chung. Điều này cũng giúp họ sớm hòa nhập với cộng đồng.
Trong phần tham luận này, tôi xin chia sẻ với quý vị về cơ hội kiếm việc làm với sự trợ giúp của CNTT và những ý kiến/đề xuất cho các vấn đề còn vướng mắt.

2. Khái quát về tình trạng ứng dụng CNTT của người khiếm thị ở Việt Nam
Các công nghệ trợ giúp trên thế giới đã được phát triển và ứng dụng rộng rãi từ cuối thập niên 70, thế kỷ 20. Tuy nhiên, nó chỉ mới được tiếp cận và ứng dụng ở Việt Nam rộng rãi vào cuối thập niên 90 (năm 1998, 1999).
Đến nay, chính vì tiện ích của nó, CNTT đã nhanh chóng được ứng dụng bởi NKT Việt Nam rất nhiều trong các hoạt động bao gồm giáo dục, việc làm và nhận/chia sẻ thông tin.
Bên cạnh đó, các Hội/Trung Tâm/Trường/Cơ Sở/Mái Ấm cho/của người khiếm thị cũng có rất nhiều dự án nhằm thúc đẩy việc phát triển CNTT. Hai lãnh vực chính mà các tổ chức tập trung thúc đẩy phát triển là giáo dục và việc làm. Cả hai lãnh vực này đều có vai trò vô cùng quan trọng. Người khiếm thị không thể có một cuộc sống tự lập, hòa nhập với cộng đồng chung nếu họ không có việc làm. Và nếu họ không có các kỹ năng, kiến thức, trình độ... thì cơ hội kiếm việc làm một cách bình đẳng trở nên vô cùng khó. Đây chính là một trong những khó khăn lớn ở Việt Nam. Trình độ của nkt ở VN hiện vẫn còn rất thấp. Tuy nhiên, đã và đang có rất nhiều cố gắng trong mảng giáo dục cho người khiếm thị; ngày càng có nhiều bạn khiếm thị với trình độ cao đẳng/đại học ở Việt Nam. Vì thế chúng ta không thể không nghĩ đến các công cụ trợ giúp họ để kiếm được một việc làm phù hợp và bình đẳng.

Đã có rất nhiều người khiếm thị ở VN hiện nay đang ứng dụng CNTT vào việc làm. Tuy nhiên, những ngành nghề họ ứng dụng vẫn còn hạn chế ở cơ quan của họ, nơi mà trước khi tiếp cận với CNTT họ đã làm việc. Ngoài ra, thì cũng có những bạn khiếm thị, với kỹ năng CNTT và kỹ năng chuyên môn đã kiếm được những việc làm mới ở các tổ chức/công ty như các công ty bảo hiểm, dịch vụ tổng đài. Cũng có những bạn đã tự mở cơ sở kinh doanh riêng cho mình cung cấp các dịch vụ liên quan đến tin học. Nhưng con số những cá nhân khiếm thị có việc làm trên là còn rất ít, theo thông tin tôi được biết chỉ khoảng 10 người trở lại. Tuy con số còn rất ít nhưng điều đó khẳng định là cơ hội kiếm việc làm cho người khiếm thị với kỹ năng ứng dụng CNTT là hoàn toàn khả thi.
Nói về khả năng người khiếm thị kiếm việc làm là CNTT thì hiện ở Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn bắt đầu. Lý do vì hiện nay hầu hết các tổ chức cho người khiếm thị tập trung vào việc thực hiện các chương trình đào tạo phổ cập và ứng dụng tin học. Trong khi để làm CNTT như quản trị hệ thống/mạng, lập trình, nhân viên kỹ thuật... thì họ vẫn chưa đủ khả năng. Đó là một lý do và lý do thứ hai, theo tôi còn khó khăn lớn hơn chính là sự từ chối nhận đào tạo các học viên khiếm thị của các Trung Tâm/Trường tin học trong khi các tổ chức cho người khiếm thị thì không thể đáp ứng tất cả các nhu cầu học tập này của người khiếm thị tại một thời điểm. Vì thế, sự can thiệp của nhà nước trong vấn đề này cần mạnh mẽ hơn.

Nếu quý vị có dịp ghé thăm các Hội Người Mù/Trường/Trung Tâm/Cơ Sở cho/của người khiếm thị, quý vị có thể nhận thấy hầu hết những người khiếm thị đều sử dụng CNTT trong công việc của họ. Tuy nhiên, hiện vẫn chỉ được phổ biến tại các thành phố lớn như Hà Nội, Hồ chí Minh, Đà Nẵng, Huế, Thanh Hóa... Đây chính là một tín hiệu và cũng là một minh chứng cho tính khả thi của các chương trình/dự án tạo việc làm cho người khiếm thị với kỹ năng cntt, sẽ có nhiều cơ hội kiếm việc làm hơn rất nhiều.

3. Các ngành nghề khả thi với CNTT
Dưới đây, tôi xin trao đổi một số thông tin về các ngành nghề, theo tôi người khiếm thị VN có thể kiếm được việc làm với sự trợ giúp của cntt dựa trên tình trạng hiện nay ở Việt Nam. Lưu ý, đây hoàn toàn không phải là chỉ những ngành nghề duy nhất mà nkt có thể làm được mà là dựa theo mức độ phát triển của xã hội Việt Nam hiện nay.
Tôi xin chia thành một số ngành nghề theo tính chủ quan sau đây:

Ngành dịch vụ thông tin:
Ngành này sẽ bao gồm các hoạt động như cung cấp thông tin, tư vấn, sưu tầm tài liệu, viết bài... Một số công việc trong thực tế có thể thấy qua dịch vụ này như các tổng đài cung cấp thông tin như 1080, tư vấn luật, sưu tầm các thông tin và viết bài cho các công ty.
hầu hết các hệ thống này đều sử dụng máy tính để quản lý và làm việc. Vì thế nkt hoàn toàn có thể tiếp cận và tham gia làm việc trong các mảng trên.

Chuyển đổi/dịch thuật:
Hiện cũng có nhiều như cầu và việc làm chuyển đổi các nguồn tài liệu từ dạng này sang dạng khác như từ âm thanh sang văn bản và ngược lại. Ngoài ra, dịch thuật/phiên dịch cũng là những ngành rất tiếp cận cho người khiếm thị. Với cntt, các công cụ hỗ trợ chuyển đổ/dịch thuật hoàn toàn có thể giúp nkt làm được việc đó một cách dễ dàng và tiện lợi như các đồng nghiệp sáng mắt đạt được.

Âm nhạc:
Có thể nói là đã có rất nhiều nhạc sĩ khiếm thị trong và ngoài nước rất thành đạt về âm nhạc. Nhưng như quý vị đã biết thì âm nhạc cũng có rất nhiều hướng như trở thành nghệ sĩ biểu diễn, giảng dạy... Với cntt, sẽ mở thêm những cơ hội việc làm cho nkt như phối âm, xử lý âm thanh, mixer,. Bên cạnh đó, nó cũng sẽ cải thiện rất nhiều cho những công việc hiện nay như giảng dạy và biểu diễn. Họ có thể dễ dàng soạn/viết nhạc trên và trao đổi với các đồng nghiệp, cung cấp bài học cho học viên sáng mắt của họ thay vì họ phải sử dụng một hệ thống chữ nổi riêng biệt. Chính sự riêng biệt này cũng giảm đi tính hòa nhập với cộng đồng nếu không có hình thức khác để giao tiếp.

Văn phòng
Các công việc văn phòng họ hoàn toàn có thể quản lý và làm được thông qua máy tính như dịch vụ chăm sóc khách hàng, kế toán, in ấn....

Ngành CNTT
Như trình bày trong phần 2, nói về tình trạng hiện tại ở Việt Nam thì vẫn còn một số vấn đề cần giải quyết. Tuy nhiên, đây là những mảng mà người khiếm thị hoàn toàn có thể kiếm được việc làm.
Các công việc bao gồm như lập trình, quản trị hệ thống, hỗ trợ kỹ thuật...

Trên đây chỉ là những ý chung về những ngành nghề mà hiện nay nkt có thể dễ dàng kiếm được việc làm với cntt ở Việt Nam. Còn rất nhiều ngành nghề khác mà người khiếm thị có thể làm được trong đó CNTT cũng sẽ là một đôi mắt thứ hai thay thế cho đôi mắt thứ nhất của họ đã mất đi. Tôi xin chia sẻ một câu nói liên quan về việc làm cho người khuyết tật mà tôi rất tâm đắc: "Đừng hỏi họ làm được việc gì? Mà hãy hỏi họ làm việc đó như thế nào."