Không hề nhìn thấy bất cứ dòng chữ, hình ảnh nào trên màn hình vi tính trước mặt, nhưng những ngón tay của người bạn trẻ khiếm thị vẫn gõ một cách chính xác và thành thục trên bàn phím ba chữ "w" và tên miền website vào ô nhập địa chỉ truy cập, nhấn "enter" và bắt đầu "lướt" web...

Tại ngày hội "Công nghệ thông tin với người khuyết tật" (diễn ra tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP Hồ Chí Minh trong hai ngày 17 và 18.4), chúng tôi rất bất ngờ trước hình ảnh những bạn trẻ khiếm thị ngồi trước máy tính, gõ từng tên miền website, gửi e-mail, thực hiện các thao tác truy cập Internet một cách thành thục và chính xác như những người sáng mắt bình thường. Họ đang lướt web bằng một công cụ hỗ trợ do chính những lập trình viên khiếm thị tạo nên: SMWB - một trình duyệt web dành cho người mù. Đề án “Thiết kế trình duyệt web Internet cho người mù" (viết tắt là SMWB) của Trung tâm Tin học Vì người mù Sao Mai (TP Hồ Chí Minh) đã đoạt giải thưởng 10.000 USD của cuộc thi Ngày sáng tạo Việt Nam do Ngân hàng Thế giới tổ chức vào tháng 5.2003. Phiên bản đầu tiên của trình duyệt web này đã được hoàn thành vào tháng 10.2003 và đang được cho tải miễn phí tại website của Trung tâm Sao Mai: http://www.saomaicenter.org (website này cũng do chính những lập trình viên khiếm thị của Trung tâm Sao Mai thiết kế và xây dựng nên). Với công cụ này, khi mở web, di chuyển con trỏ chuột đến đâu, họ sẽ được nghe đọc và thông báo tất cả những nội dung thông tin, hình ảnh có trên trang web. Ngoài ra, trình duyệt web này còn giúp người khiếm thị sử dụng những phím tắt trên bàn phím để thao tác nhanh hơn khi muốn đọc phần nội dung chi tiết của các link liên kết, trở lại ô nhập địa chỉ website...

Anh Trần Bá Thiện - Phó giám đốc Trung tâm Tin học Vì người mù Sao Mai, cũng là một người khiếm thị bày tỏ: "Trình duyệt web Sao Mai hiện tại đã có thể giúp chúng tôi truy cập các trang web để hằng ngày theo dõi các thông tin thời sự, đọc truyện, tham khảo các trang web tư liệu... Như thế về khả năng, chúng tôi đã có được một công cụ hỗ trợ để tiếp cận với các trang web, hòa nhập với môi trường Internet. Tuy nhiên chúng tôi vẫn còn gặp một số khó khăn trong quá trình lướt web và rất mong nhận được sự đồng cảm, hỗ trợ giúp đỡ từ các nhà thiết kế web khi xây dựng các trang web Việt Nam để những người mù chúng tôi có thể lướt web dễ dàng hơn...".

Tiện ích hơn cho người mù...

Có một số khó khăn mà những người khiếm thị đang vấp phải trong việc truy cập các trang web vì một số thiết kế, tính năng hỗ trợ trên trang web hiện nay vô tình gây cản trở khiến trình duyệt web Sao Mai không thể đọc được. Các bộ đọc màn hình hiện nay có thể giúp người khiếm thị đọc được các phần văn bản trên máy tính. Khi gặp hình ảnh, bộ đọc chỉ thông báo đây là hình ảnh và đọc phần chú thích ảnh bên dưới. Do vậy nếu nội dung trên website được tạo ra bằng cách quét bằng máy scanner thì sẽ được hiểu là một hình ảnh và không thể đọc được nội dung trong đó. Hình ảnh trên các tờ báo điện tử đôi khi lại quên chú thích khiến người khiếm thị khi "đọc" báo online không thể biết được nội dung hình ảnh đó. Trong bài tham luận gửi tham gia diễn đàn "Hòa nhập cuộc sống của người khuyết tật" tại ngày hội, anh Thiện góp ý: "Nếu không có chú thích, đến phần nội dung ấy, chúng tôi chỉ được nghe thông báo có hình ảnh thôi. Chúng tôi xin các nhà thiết kế trang báo điện tử nên ghi thêm dòng chữ chú thích dưới các bức ảnh, ví dụ, bài tường thuật về cuộc đua Cúp xe đạp cúp truyền hình với ảnh chụp vận động viên về nhất, xin chú thích thêm bức ảnh này với những dòng mô tả đơn giản. Chúng tôi không cần biết trong ảnh vận động viên ấy mặc áo màu gì, nét mặt của anh ta ra sao, nhưng chúng tôi rất muốn biết bức ảnh ấy đang trưng bày cái gì...".

Ngoài ra, một số tính năng hỗ trợ cho trang web như sử dụng hình ảnh động, lồng nhạc vào nền của trang web, việc sử dụng phông chữ không thống nhất... cũng gây nhiều trở ngại cho những người khiếm thị khi truy cập vào website. Với các hình ảnh động hay dùng phông chữ không thống nhất, "điểm đọc" của trình duyệt web Sao Mai sẽ không giải mã để đọc được. Việc lồng nhạc nền vào background của trang web khiến người khiếm thị phải cùng lúc nghe nhiều âm thanh hỗn độn: âm thanh của nhạc nền và âm thanh của các bộ đọc đang đọc các thông tin trên web. Anh Thiện cho biết anh và nhiều người khiếm thị khác vừa qua rất vui trước việc điều chỉnh tắt đi phần nhạc nền trên website của trang web Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh - HTV, sau khi anh gửi e-mail trình bày những khó khăn của người khiếm thị khi duyệt những trang web có tính năng nhạc nền.

Có lẽ các nhà thiết kế web, các trang báo điện tử khi thiết kế và xây dựng nội dung trang web đừng quên giờ đây họ còn có những độc giả là người khiếm thị, mong mỏi sẽ được tạo điều kiện để họ có thể lướt web dễ dàng hơn, hội nhập tốt hơn với môi trường Internet. Đây cũng là một cách thể hiện sự quan tâm giúp người khuyết tật khiếm thị hòa nhập với xã hội, với nền công nghệ thông tin đang rất phát triển.

Tố Tâm